راهنمايى كرده ، كه بخشى از آن را در سطور گذشته ملاحظه كرديد ، البتّه فهم آن آيات و روايات بايد با كتب تفسيرى و فيزيولوژى و روانكاوى و روانشناسى دنبال شود ، چه آن كه در آن آيات و معارف ، نكاتى هست كه بدون كمك‌گيرى از علوم فهمش ميسّر نيست . انسان از نظر ظاهرى مخلوقى اعجاب‌انگيز است و از نظر باطنى اعجاب انگيزتر ، به همين خاطر چون اين ظاهر و باطن آراسته شد به خود خطاب كرد : فَتَبارَكَ اللّهُ احْسَنُ الْخالِقينَ » « 1 » پس هميشه سودمند و بابركت است خدا كه نيكوترين آفرينندگان است . انسان ظرف هدايت ، كرامت ، شرافت ، اصالت ، وجدان ، دانش و بينش و در يك كلمه ، لايق مقام خلافت از حق است و همين مقام براى نشان دادن شخصيّت او كافى است و به همين خاطر پيامبر آيات انفس را بر او خواند . آيات تشريع پيامبر بزرگ اسلام صلى الله عليه و آله وظيفه داشت قرآن مجيد را بر مردم بخواند تا با خواسته‌هاى حق كه نسبت به تمام شؤون حيات فراگير بود ، آشنا شوند . مكلّف بود آيات كتاب حق را كه به حق نازل شده بود بر مردم قرائت كند تا راه تأمين خير دنيا و آخرت خود را درك كنند . مسئوليّت داشت به تلاوت آيات قرآن قيام كند تا مردم به حقوق خود و ديگران و مخصوصاً حقوق خالق زمين و آسمان آشنا شوند و پس از آن از پى اجراى آن حقوق اقدام نمايند تا سفرهء عدالت و حق پهن شود و از اين طريق به رحمت واسعهء حق برسند . پيامبر عزيز اسلام صلى الله عليه و آله در طول بيست و سه سال رسالت و بعثت خود آيات قرآن مجيد را در سفر و حضر ، به وقت جنگ و صلح ، در مسجد و بازار ، در خيابان و

--> ( 1 ) - مؤمنون ( 23 ) : 14 .